(Westland, 19 augustus 2026). Officieel heten het in de Nederlandse taal homoniemen. Dat zijn dan woorden die exact hetzelfde geschreven worden maar die verschillende betekenissen hebben. Neem de bank. Is dat dat zitding in de huiskamer, of dat gebouw waar je geld in rekeningen is gestald. Arm is er ook zo een. Weinig geld of een lichaamsdeel? De verschillende betekenissen hebben in dit geval niets met elkaar te maken.
Als dat wel het geval is, dan zeggen neerlandici dat dan sprake is van een polysemie. Hetzelfde woord, maar twee verschillende uitleggen van hetzelfde onderwerp. Via de context moet je begrijpen welke. Actueel voorbeeld daarvan is het woord omvolking.
Wetenschappelijke vaktaal of complottheorie
Demografisch wetenschappers zien dat woord als onderdeel van hun vaktaal die daarmee verklaart dat bij omvolking de samenstelling van de bevolking automatisch aanzienlijk verandert door (natuurlijke, geen gedwongen) immigratie.
In politiek rechtse kringen wordt omvolking beschreven als een complottheorie waarbij de (veelal woke) elite bewust massamigratie stimuleert met als doel om de witte bevolking te vervangen. Het woord is niet verboden en iemand die het gebruikt is niet per definitie iemand die zo’n complot verkondigt.
Wel is er inmiddels een soort officieuze afspraak in Tweede Kamer en ook in een aantal gemeenteraden om vanwege een mogelijke verwarring het woord niet te gebruiken. De discussie gaat dus steeds vaker over de betekenis die een spreker zelf zegt aan het woord te geven.
Felle briefwisseling
Lokaal is het woord inmiddels een taalkundig strijdwoord. Waarbij fractievoorzitter Jasper van der Voort van Forum voor Democratie het geregeld gebruikt. Waarna burgemeester Bouke Arends zegt dat het niet gebruikt mag worden, ook niet genotuleerd. De laatste keer werd de FVD’er zelfs het woord ontnomen. Er volgde, een nog steeds lopende felle briefwisseling, waarin beide partijen in hun standpunt volharden.
Arends vindt dat Van der Voort het woord gebruikt in de context die in de kern racistisch en discriminerend is. En dat Van der Voorts gebruik daardoor in strijd is met de Grondwet. En dat daarmee het ontnemen van het woord terecht is.
De FVD-politicus zegt niet te geloven in het doelbewust vervangen van de bevolking door migranten, maar dat hij wel gelooft dat dat de facto gebeurt.
Polyseem debat muurvast
Een en ander betekent dat het debat op dit punt polyseem compleet vast zit. Hoewel de ideeën van de FVD soms anders klinken kan de burgemeester juridisch niet ‘zomaar’ vasthouden dat hij zeker weet welke betekenis Van der Voort aan het woord geeft. Of hij moet bewijzen dat hij liegt.
En fractieleider Jasper kan ook niet hard aantonen dat hij omvolking alleen wetenschappelijk gebruikt maar moet ook wel beseffen dat hij als FVD’er de schijn tegen heeft.
Hoewel de burgemeester als raadsvoorzitter zijn eigen besluit verder kan en mag blijven invoeren is het gezien het onderwerp raadzaam en tactisch de gemeenteraad te laten beslissen. Als die in meerderheid besluit het huishoudelijk reglement zodanig aan te passen dat bepaalde woorden en of gedragingen op basis van respect en beschaving niet kunnen worden gebruiken is er een oplossing.
Anders is de kans groot dat Forum voor Democratie het gezag van de burgemeester geregeld jennend blijft ondermijnen. En aan het eind van een toespraak het gewraakte woord toch nog maar eens de raadsarena in slingert.
Rien van den Anker