(Westland, 8 juli 2026). Het groepje loopt met een sukkelgangetje door het ministeriële kantoor. Licht gebogen, kijkend naar de grond. In de deuropening van zijn kamer wacht ex-spindoctor en CDA-minister Bart van den Brink hen op. Zijn uitstraling is vriendelijk bozig. Zo ziet ‘op het matje roepen’ bij hem eruit.
De burgemeester voorop, en zijn politiek gekleurde wethouders stil in zijn kielzog, moeten hem dan maar eens oog in oog vertellen waarom ze de wet niet uitvoeren. De Spreidingswet.
De Spreidingswet dus. Dat is een inmiddels heikele, landelijke wet die de gemeenten verplicht om naar rato van het aantal eigen inwoners een aantal asielzoekers in hun gemeente onder te brengen en te huisvesten. Dat zijn er een paar honderd, in totaal zo’n 107 echte ‘weigergemeenten’; 116 voldoen gedeeltelijk aan de wet.
Waarbij ze allemaal allerlei verschillende argumenten aandragen om tegen te zijn. Die situatie heeft er nu toe geleid dat de hardnekkige volhardende ‘verzetters’ – met een gemeenteraad die in meerderheid tegen is – verplicht naar de bestuurlijke baas – lees: de minister – moeten komen en met de billen bloot moeten gaan. En die veelal een treetje dichterbij komen bij het moment dat de bewindsman hen gewoon dwingt en zelf verplicht een locatie aanwijst.
Aan de wet houden
Vele gemeenten houden vooralsnog vast aan hun standpunt en deze week heeft de minister er ad randum tien verordonneerd. langs te komen. Verantwoordelijke burgemeester en wethouders, politiek bestuurders die normaal gesproken angstig tegen hen opkijkende, klaaglijke burgers ontvangen zitten nu ineens tegenover een minister die staatsrechtelijk eigenlijk hoger is, een soort (landelijke) baas dus.
Die niet omver te praten is met het argument dat hun plaatselijke achterban die spreiding niet wil. Die gewoon vindt dat een wethouder zich aan de wet moet houden.
‘Laten we maar beginnen,’ roept de CDA-asielminister Bart van den Brink op een toon die niet alleen zijn partijgenoten tot zwijgen brengt. Gastvrije koffiekannen blijven onaangeroerd.
Democratische krachtmeting
Hoe de ‘matjesgesprekken’ tot nu toe verlopen en wat voor resultaat ze hebben is nog onduidelijk. Maar vast staat dat zeker weer een aantal gemeentebesturen de ministeriële druk niet aan zal kunnen en door de knieën gaat.
De minister heeft natuurlijk nog wel wat dreigende middelen op zak om ‘lagere’ politici een bepaalde richting uit te duwen. Gemeenten zijn op tal van punten – ook financieel – afhankelijk van de landelijke overheid.
Maar het wordt afwachten hoe een tegen zijnde gemeenteraad gaat reageren. Het is er niet één maar het zijn er tientallen. In Zuid-Holland wordt al gezocht naar een soort uitruil met andere plaatsen in de provincie die iets meer dan de vrijwillig gevraagde aantallen asielzoekers zouden kunnen opnemen. In Westland wordt ook gesuggereerd dat de gemeenteraad zijn standpunten handhaaft omdat het bestuurscollege op dit punt beslissingsbevoegd is en dan maar zelf een eigen beslissing gaat nemen.
En het kan ook zijn dat een overgrote meerderheid van de op het matje geweest zijnde bestuurders in hun verzet blijft volharden en maar vasthoudt. Kom maar op, Bartje..
Zo wordt de Spreidingswet een soort democratische krachtmeting tussen lokale en landelijke politiek. Die bijvoorbeeld in Westland nog interessanter wordt als je weet dat burgemeester Bouke Arends heeft gezegd gewoon die wet te gaan invoeren en uitvoeren. Maar we weten niet wat bijvoorbeeld de wethouders van de tegenstemmende GemeenteBelangWestland en LPF gaan doen.
Rien van den Anker