Wim van Leeuwen 1936 – 2015. In 1991 ontdekken artsen bij hem keelkanker. De grage prater en vlotte verkoper kan niet meer spreken, maar geeft zich niet gewonnen. Hij begint bijna fanatiek opnieuw te communiceren, eerst met zo’n ‘knopje’, later via een soort buikspreekmethode. Iedere dag oefent hij – stembandloos – urenlang, leert opnieuw te praten, zit hardop boeken te lezen, net zo lang tot hij vindt dat anderen hem goed kunnen verstaan. Ondertussen blijft hij zo gewoon mogelijk werken, maar gaat ook lotgenoten helpen.

Wim van Leeuwen komt uit een rooms-katholiek gezin met veertien kinderen. Zijn vader is olieboer, later timmerman in de bouw. Na de Wateringse lagere school gaat hij als dertienjarige werken, bij melkboer Heijneman. Voor zijn leeftijd is hij een klein mannetje, toch gaat hij met de transportfiets de deuren langs. Richting Poeldijk en Kwintsheul. Met voorop een zware melkkan en dito -flessen. Jaren later werkt hij bij groenteboer Storm, krijgt daar een ernstig ongeluk, moet wekenlang in het ziekenhuis blijven en houdt er een lang litteken op zijn achterhoofd aan over.

Als dienstplichtige zit hij 21 maanden bij de aan- en afvoertroepen in Apeldoorn. In zijn vrije tijd gaat hij met vrienden – in uniform – dansen in Delft, daar treft hij de even oude tuindersdochter Lenie Haket uit Pijnacker. Ze valt als een blok voor hem, vanwege zijn blauwe ogen en vooral zijn mooie zwarte lokken. ‘Al zijn vrienden hadden zo’n model bloempot, maar Wim mocht zijn haar laten groeien vanwege dat anders zo zichtbare litteken.’  Beiden kunnen goed dansen, niet alleen de foxtrot, ook de net opkomende rock and roll. Er komt een filmafspraak, het wordt serieus, ze krijgen zes jaar verkering. Wim volgt in de avonduren met succes de timmermansopleiding, haalt ook het middenstandsdiploma. Hij heeft nog enkele banen, maar begint tenslotte voor zichzelf. Met olie, daarna ook met gas, toilet- en wasmiddelen. ‘Altijd bezig met handelen’.

Ze trouwen in 1963, op 22 november, de dag dat de Amerikaanse president Kennedy wordt vermoord. Vanwege het tijdverschil wordt het nieuws bekend, als het diner-dansant begint. Niks helpt meer, het feest is verpest. De winter erna is heel erg koud. Dat betekent een Elfstedentocht, maar ook veel oliehandel. ‘Door die winter was Wim gelijk boven jan.’ Twee jaar later koopt hij een huis aan de Wateringse Kerklaan, toentertijd een drukke winkelstraat. In het pand van fietsenmaker Vis is aan de voorkant een winkel, achter een groot pakhuis. Wim is altijd naar klanten, Lenie doet de winkel, én het gezin. In de Kerklaan groeien de drie kinderen Linda, Bart en Connie groot, Wim krijgt twee kleinkinderen, Jip en Mees, die hem adoreren. Als het bedrijf midden jaren tachtig naar de overkant verhuist, blijft het gezin er wonen, de winkel wordt woonkamer.

Dan kan Wim ook zijn bedrijfsstrategie wijzigen, olie is geen handel meer, veel klanten gaan over op gas. Hij begint met elektrische artikelen, er komt een showroom met wasmachines, koelkasten en magnetrons. Na een forse brand in 1990 komt er een nieuwe winkel. Zoon Bart komt in het bedrijf, later ook dochter Linda, sinds Wims pensionering runnen zij de winkel.

Veel tijd voor hobby’s is er niet, maar wel is hij ruim 20 jaar penningmeester bij de duivenclub Wateringen. ‘Bij toeval, want in de tuin stond een duiventil van de vorige bewoner. En daar kwamen almaar ‘oude’ duiven naar toe. Zo kreeg Wim contact met die duivenhouders.’ Wim leeft zijn leven, intensief, zijn gezin is het belangrijkste, maar werken is dat ook, hij kan niet zonder koffie en rookt als een ketter. Voor weekendjes weg is – vanwege die duiven – geen tijd, maar ‘s zomers, dan is het rustig in de oliehandel, zijn er altijd bijna vier weken vakantie, met de tent naar Zwitserland of Italië. Met het hele gezin.

Als hij begin jaren negentig na die zware keelkankeroperatie zijn eigen leven weer behoorlijk op orde heeft wordt hij vrijwilliger/patiëntenbegeleider, lid van de keelkankerpatiëntenvereniging NsvG en is hij in Kring Den Haag vele jaren penningmeester en voorzitter. Hij doet aan voorlichting met lotgenoten, leert verpleegkundigen en anderen hoe om te gaan met de behandeling van keelkankerpatiënten, hoe je hen – zonder strottenhoofd – moet reanimeren. Als Ambassadeur van de Stembandlozen krijgt hij een koninklijke onderscheiding. ‘Hij heeft zoveel mensen met keelkanker kunnen helpen om na zo’n ingrijpende operatie toch weer de draad op te pakken. De kerk, tijdens de rouwdienst, zat er vol mee.’

Rien van den Anker

Wim van Leeuwen is geboren op 8 maart 1936 in Wateringen; in hetzelfde dorp is hij op 3 oktober 2015 overleden.

Simon Wever 1932 – 2015. Begin jaren negentig, hij is dan al met pensioen, realiseert hij zijn grote droom: een eigen kunstgalerij. De uitgebroken garage en tuinkamer van de drive-inwoning heten ineens Galerie MenS Wever.

Er hangt veel eigentijdse kunst uit zijn inmiddels uitgebreide collectie van schilderijen en glasobjecten. Onbekende kunstenaars geeft hij de ruimte om te exposeren, ook bekende, zoals Kor Onclin. Niet eens om geld te verdienen, veel eerder om anderen, ook Westlanders, te laten genieten hoe mooi kunst kan zijn.

Simon Wever is een Haagse slagerszoon; de een na oudste uit een rooms-katholiek gezin met tien kinderen. Na de lagere school ‘bij de broeders’ is er de mulo, dan volgt de dienstplicht. Via de basisopleiding komt hij op het ministerie dat toen nog ‘van oorlog’ heette. Aansluitend blijft hij er nog maanden werken, als ambtenaar. In diezelfde periode is Simon ook een fervent handballer en wordt met Wings Nederlands kampioen.

In de tijd erna is er dat grote avontuur, waarbij hij (tegen de wil van zijn ouders) samen met een oudere vriend een caravan bouwt. En daarmee – achter een zeer oude Chevrolet – drie maanden lang door zuidelijk Frankrijk trekt. Rond Cannes en Nice geld verdienend als een soort troubadour. Zijn reisvriend piano spelend, Simon zingend.

In de periode tussen de diensttijd en Frankrijk pakt Simon van alles aan om aan de kost te komen en gaat onder andere aan de slag als verkoper bij Focke & Meltzer, een winkel in het betere kristal en serviesgoed. Daar ontmoet hij Marianne Vloemans, een dochter uit een groot gezin van een Haagse schoenenwinkelier. Zij wordt direct gewaarschuwd ‘dat hij al een vriendinnetje heeft’. Dat werkt averechts. In de Sinterklaastijd moet er ook ‘s avonds worden gewerkt, en tussendoor gegeten. Dat doen ze dus maar samen, het is niet meer overgegaan.

Weer terug uit Frankrijk is hij op zoek naar een vaste baan en belandt hij uiteindelijk in de verzekeringsbranche bij ‘De Nederlanden van 1845′, later Nationale Nederlanden.

Ze trouwen in 1956, komen op een éénkamerwoning, vier hoog. Na de komst van de oudste zoon Léon moet er worden verhuisd, ze belanden in de Van Brakelstraat, waar de kinderen Ferry, Simon en Marianne worden geboren. Inmiddels zijn er 11 kleinkinderen.

Ze blijven daar vijf jaar, Simon komt bij de beter betalende buitendienst en krijgt het voorstel naar Tilburg te verhuizen. Na een opleiding verkast hij met zijn gezin naar Brabant, er wacht een ruime woning, ook een bedrijfsauto, een Volkswagen kever. “Hij had niet eens een rijbewijs, dat moest eerst worden gehaald, een dag na het behalen daarvan stapte hij al gelijk in de auto naar Breda.”

Ook de Brabantse periode duurt vijf jaar, daarna gaat het gezin naar Zwolle, weer voor een half decennium. Na een reorganisatie stelt het verzekeringsbedrijf hem voor om in Naaldwijk, samen met hen, voor zichzelf te beginnen. Hij wordt directeur in een eigen verzekeringskantoor aan de ‘s Gravenzandseweg. Eerst met één medewerker, later, als het bedrijf naar de Prins Bernardstraat is verhuisd, met acht personeelsleden. Na zijn pensionering in 1990 volgt zijn zoon Simon hem als directeur op.

Het gezin komt vanuit Zwolle mee naar het Westland, in een drive-inwoning aan de ‘s Gravenzandse Hoflaan. Van daaruit willen ze een meer passend huis zoeken. Het loopt anders, ze blijven er zo’n 32 jaar. Pas als de binnentrappen een probleem worden, verhuizen ze elf jaar geleden naar een penthouse aan de Gasthuislaan.

Simon gaat graag tennissen (met een zwerverskaart), later ook bridgen met Marianne; altijd met familie of vrienden, niet in clubverband. Vaak zit hij aan de slootkant, langs de Poelkade, te vissen. Soms met een zoon, soms alleen.

Eerst is Engeland hun belangrijkste vakantiebestemming. Dat komt ook omdat Marianne daar vroeger als au pair heeft gewerkt. Ze gaan dan met de kinderen, trekken op de bonnefooi rond en bezoeken antiekmarktjes. Later gaan de reizen vooral naar Frankrijk. Vrijwel altijd eerst naar Privas in de Ardèche (waar hun grote vriend en kunstschilder, Kor Onclin, woonde), dan richting Cannes.

Televisie kijken is voor hem actualiteit, kunst- en antiekprogramma’s en detectives, Engelse natuurlijk. Ook kijkt hij sport, maar geen voetbal. Muziek is voor hem opera, Pavarotti, klassieke muziek, later iets lichter. Frequent bezoekt hij met zijn echtgenote het theater, cabaret, maar vooral toneel. Ook zijn grote postzegelverzameling is een grote passie.

Tijdens zijn hele leven is Simon vaak met Marianne te vinden in musea, galeries en beeldentuinen. Het Haagse Gemeentemuseum is favoriet, later natuurlijk ook de eigen galerie aan de Hoflaan. “Een leven zonder kunst kon hij zich niet voorstellen.”

Rien van den Anker

Simon Wever is geboren op 9 november 1932 in Den Haag; in diezelfde stad is hij op 11 september 2015 overleden.

Leen van den Ende 1925 – 2015. Leendert van den Ende is een tevreden mens, zoals je dat tegenwoordig bijna niet meer meemaakt. Voor hem geen (steeds grotere) auto, een bromfiets, eerst een Solex, later een Honda, meer hoeft hij niet. Een huis is groot genoeg als er maar een tuin bij zit, zodat hij zijn bloemetjes en plantjes kan koesteren.

Leen is gewoon gelukkig met zijn leven, zijn lieve vrouw Ali, zoon Maarten, schoondochter Lya en drie kleinkinderen Leonard, Constantijn en Lodewijk. En natuurlijk met zijn dieren, of het nu honden, duiven, kippen, konijnen of goudvissen zijn. Meer heeft een mens toch niet nodig, zegt hij dan.

Een echte Breeje Durper is hij, geboren, getogen en gebleven. Negentig jaar lang. Een tuindersknechtzoon met een jeugd in de Zeestraat en de Sand-Ambachtstraat en een lang familieleven, vooral aan de Hoflaan. Ook als hij niet meer alleen kan wonen blijft hij ‘s Gravenzande trouw, in Sonnevanck, later in De Kreek.

Tijdens de lagere school blijkt Leen geen taalknobbel te hebben; de juf kan het aantal dicteefouten niet bijbenen. Ook ontbreekt elk muzikaal gevoel; diezelfde juf vraagt hem vaak maar niet mee te zingen. Voor de rest, zegt hij later, waren die schooljaren wel plezierig. Daar leert hij Henk, Leen en Arie kennen, vrienden voor het leven.

Na acht klassen gaat hij – vanzelfsprekend – in de tuin werken, onderaan aan de Maasdijk. Een wereld van alles telen, van tomaten, sla en andere groentes.

In 1944 wordt hij tijdens de Grote Westlandse Razzia opgepakt, lopend gaat het via Gouda en Utrecht naar Kamp Amersfoort. Via-via hoort zijn vader dat Leen met stokslagen zou zijn bewerkt, hij stapt op de fiets en slaagt er met enig lef en veel geluk in Leen mee naar huis te nemen. “Een dag later ging hij weer gewoon naar die tuin aan de Maasdijk, om te werken, ongelooflijk!”

Een jaar na de bevrijding wordt Leen dienstplichtig soldaat, vertrekt hij na een korte opleiding naar voormalig Nederlands-Indië. Hij blijft er ruim vier jaar (!), bij een ondersteunde eenheid, heeft er nooit gevochten, nooit geschoten. Een soort grote vakantie, zegt hij later, een tijd waarin hij duiven en een papegaai verzorgt. En een aap.

In die jaren kunnen Nederlandse meisjes zich melden als correspondentievriendin, om briefcontact te hebben met soldaten in Indië. Een van hen is Aaltje Bos uit Zegveld, die openhartig schrijft dat ‘er in de laatste brief slechts 35 fouten stonden’. Die eerlijkheid bevalt hem, Ali wordt uiteindelijk zijn vrouw.

Ze trouwen in juli 1953, een jaar later is ze zwanger. Dat is blijheid met een randje, want Ali heeft een aangeboren hartafwijking. Maarten komt op kerstavond met de keizersnede ter wereld, pas twee dagen later blijkt hij levensvatbaar. Leen weet dan dat Maarten zijn enige kind zal blijven.

Hij is inmiddels qua werk voor zichzelf begonnen, als een soort zzp’er. Veel aangenomen seizoenwerk, vaak jarenlang bij dezelfde tuinbouwbedrijven, vooral in de tomaten. Daarnaast vindt hij werk om bij tuinders kanten langs sloten te maaien, met de zeis. Ook gooit hij sloten uit.

Dat doet hij tot zijn tweeënzestigste, dan gaat hij met pensioen. Dan is er alle tijd voor dieren, bloemen, planten en (bij verschillende tuinders) moestuin.

Veel reizen zit er niet in bij Leen en Ali; het grootste avontuur is een busreis naar Luxemburg. Vakantie is vooral op bezoek bij (schoon)familie in Zegveld, Deventer of Gelderland. Vakanties is ook bezoek krijgen van (schoon)familie die de Hoflaan als uitvalsbasis voor strandbezoeken gebruikt. “Na Indië had hij de wereld wel gezien,” vertellen Maarten en Lya. “Bovendien was er die hartkwaal van Ali en kon hij natuurlijk niet weg vanwege zijn duiven. ‘Die moeten toch worden verzorgd’, zei hij dan.”

Hij is al over de tachtig als Ali ernstig ziek wordt; vanzelfsprekend wil hij haar blijven verzorgen, naar een tehuis gaan is onbespreekbaar. Ze overlijdt in februari 2008. Vier jaar later komt hij, fysiek verzwakkend, toch in dat tehuis. Daarna wordt zijn gezondheid brozer, hij verhuist naar De Kreek. Hij blijft echter die tevreden mens, noemt de verzorging uitstekend, voelt zich de koning te rijk. “Je hoeft maar iets te vragen en je krijgt het. Waar vind je dat nou, zei hij dan met een grote grijns.”

Rien van den Anker

Leendert Johannes van den Ende is geboren op 28 november 1925 in ‘s-Gravenzande; hij is op 13 september 2015 overleden in ‘s-Gravenzande.

Eric van Dijk 1960 – 2015. Zijn kinderen beschrijven hem, unaniem, in twee woorden: lief en zorgzaam. Bijzonder vinden zij dat ze elk een verschillend deel van hun vaders karakter hebben meegekregen. Zoals zijn liefde voor techniek, zijn gevoel voor humor, voor bepaalde muziek, zijn perfectie. Zijn vrouw Margaret metaforisch: ‘Hij blijft voortbestaan in zijn vier kinderen.’

Eric van Dijk komt uit een rooms-katholiek gezin uit Den Hoorn, zijn vader is instrumentmaker. Hij is de oudste, heeft één broer en twee halfbroers. Na de lagere school volgt de Delftse lts. Aansluitend werkt hij in een plantenkwekerij.

De militaire dienstplicht vindt hij maar niks; hij wordt dan ook enkele keren thuis opgehaald door de marechaussee omdat hij zich niet in de kazerne in ‘t Harde heeft gemeld. Later is hij maandenlang gelegerd in het Duitse Seedorf.

Terug in de burgermaatschappij wordt hij collega van zijn vader die onder meer reinigingsapparaten en hogedrukspuiten verkoopt. Klanten vragen hem steeds vaker hoe die werken en zo belandt Eric in de wereld van gevelreiniging en –restauratie. In 1988 begint hij zijn eigen bedrijf, leert het vak autodidactisch, oefent op zijn eigen huis aan de Naaldwijkse Galgeweg. In korte tijd is hij expert in zandstralen, impregneren, voegen uithakken en weet hij alles van platvol, hol en knipvoegen.

Hij vindt werk in oude Hollandse binnensteden, zoals Haarlem, en ‘doet’ kasteel Daelenbroeck in Herckenbosch. Soms begint hij aan een voorgevel, zien de buren het resultaat en melden zich als nieuwe klant.

In 1979 ontmoet hij op een Liers schuurfeest Margaret van Zon, een 18-jarige Rijswijkse verpleegkundige in opleiding. Zij is de oudste uit een rooms-katholiek gezin met drie kinderen; haar vader werkt bij TNO. Op zekere dag nodigt Eric haar uit voor een ritje achterop de Honda, het wordt een dagje, naar Breda.

Ze worden onafscheidelijk, trouwen op 18 mei 1984 en gaan in het vrijstaande Galgeweghuis wonen. Er komen vier kinderen, Tom, Sarah, Robin en Lisa. Inmiddels is er één kleinkind: Rosie.

In het begin gaan ze samen met de motor op vakantie, soms komen ze eerder terug dan gepland, het liefst is hij eigenlijk gewoon thuis. Natuurlijk zijn er later leuke bungalowvakanties in eigen land of de Ardennen, maar dat doet hij vooral voor de kinderen. Als die het naar de zin hebben is hij ook tevreden, hun plezier is voor hem ook een beetje thuis voelen.

Kijken doet hij graag naar ‘Lachen om Home Video’s’ of ‘Stop! Politie’, genieten is voor hem de MotoGP volgen, maar ook naar Discovery kijken. Bij muziek luistert hij het liefst naar Pearl Jam met ‘Black’, maar ook naar Pink Floyd met ‘Wish you were here’.

Bijzonder is zijn grote liefde voor katten, vooral zwervers uit de omgeving, die hij voedt en zo opvoedt dat ze na enige tijd bij hem op zijn schoot kruipen. Verder is hij ook gefascineerd door vogels; in de tuin staan en hangen meer dan zes vogelhuisjes.

Het gaat hem goed tot 2004; in dat jaar dwingen twee forse hartinfarcten hem te stoppen met werken. Margaret wordt kostwinner en wordt fulltime wijkverpleegkundige. Hij is dan tegen wil en dank huisman, baalt ervan dat hij zoveel niet kan doen, zoekt zijn heil in het schuurtje, waar hij technische klusjes doet, een brommer of motor repareren, zelfs restaureren.

Maar wel zonder tijdsdruk en afspraken over klaar zijn. Gewoon lekker sleutelen op zijn eigen tempo. Hij leert de computer kennen, ontdekt internet, googelen en Marktplaats.

Voor zover het kan wil hij gewoon alles blijven doen. Stofzuigen gaat dan wel niet, maar boodschappen doen – op zijn scooter, eventueel in Delft – en koken des te beter. Zijn macaroni met hamblokjes en tomatenpuree is in huize Van Dijk wereldberoemd; dat geldt ook voor zijn perfect gebakken biefstuk. ‘Niet met een vork er in prikken’, leert hij de familie.

Najaar 2014 voelt hij zich geregeld niet lekker, heeft vaak onverklaarbare pijn in de botten. Er volgen onderzoeken, een PET-scan die aantoont dat hij botkanker heeft, eigenlijk overal in zijn lichaam. Daarna zijn er zware, vooral pijnlijke, maanden met chemo en frequente ziekenhuisbezoeken. Er komt een bed in de huiskamer, zelfs de trap naar boven is te pijnlijk, hij overlijdt waar hij het liefst is, gewoon thuis.

Rien van den Anker

Eric van Dijk is geboren op 23 februari 1960 in Den Hoorn; hij is op 31 juli 2015 overleden in Naaldwijk.

Na de huishoudschool, ze is nog maar net vijftien, gaat ze als administratieve kracht werken op de personeelsafdeling van de Brabantse schoenen- en pantoffelfabriek Blenzo. Ze blijft er negen jaar, maar toont zich ook leergierig en ambitieus. ‘s Avonds volgt ze met succes de handelsschool. Als ze later getrouwd in Naaldwijk woont, gaat ze ook naar de havo in Den Haag en werkt ze parttime in de Naaldwijkse bibliotheek.

Dat doorzettingsvermogen blijft, ze doet de studie MO Handvaardigheid. Alleen door de komst van haar eerste kind kan ze het laatste jaar niet afmaken. Dat weerhoudt haar later, als moeder van inmiddels twee kinderen, niet om te beginnen aan de Pabo. Die rondt ze glanzend af om daarna, als net vijftigjarige, docente te worden. Om in een zogenoemde schakelklas net aangekomen, allochtone kinderen te begeleiden, soms slechts met gebarentaal, omdat ze nog geen Nederlands spreken. ‘Met meer Marijkes was een integratiebeleid niet nodig geweest,’ concludeert haar directeur.

Marijke Brans komt uit een Rotterdams arbeidersgezin met twee dochters, vader is elektricien. Omdat hij een nieuwe baan vindt, verhuist het gezin naar het Brabantse Etten-Leur. Voor het eerst wonen de Bransen in ruimte, in een eengezinswoning, met bossen in de nabijheid. Marijke vervolgt de lagere school nog drie jaar bij de nonnen. ‘Een vreselijke tijd’, oordeelt ze later.

Marijke is een sportieve volleybalster; tijdens een toernooi in Roosendaal wordt ze gespot door Eric Moesker. Hij vindt haar knap en sportief, valt vooral – figuurlijk – voor haar haar. Eric is enig kind in een Roosendaals gezin; hij studeert rechten in Nijmegen.

Na twee jaar verkering trouwen ze in 1976. Eerder dan verwacht, omdat defensieminister Henk Vredeling had besloten dat getrouwde kostwinners geen dienstplicht hoefden te vervullen. Een sollicitatie bij de gemeente Naaldwijk lukt, waarna Eric als kostwinner met Marijke kan trouwen. Ze verhuizen naar het Westland. Eric wordt later gemeentejurist in Delft. Na tien jaar komt zoon Thijs ter wereld; in 1988 volgt dochter Lotte.

In haar vrije tijd is Marijke ‘verslaafd’ aan lezen, vooral Engelse detectives en literaire thrillers boeien haar, ook romans van Bernlef of Van Dis zijn haar lief. Naast lezen is televisiekijken een passie; net als bij de boeken gaat haar voorkeur uit naar Engelse detectives, maar bij een Scandinavische Wallander of een aflevering van ‘Borgen’ zit ze eveneens geconcentreerd te genieten.

Ze bakt en kookt graag, uitgebreide dinertjes voor familie of vrienden, bij voorkeur voor de kinderen. Ze zit graag te breien, om dan vooral dierenknuffels te maken, voor zichzelf of om gewoon weg te geven.

Vakantie is voor Marijke op pad gaan met het gezin, eerst met de tent, later de vouwwagen. Bijna altijd over de grens, naar de Ardennen, maar ook Duitsland, Frankrijk, Engeland, Luxemburg en Denemarken. En hoewel de leefomstandigheden op de camping primitiever zijn dan thuis, wordt er daar ook gekookt en gelezen. ‘Tot diep in de nacht met zo’n klein lampje’.

Als de beide kinderen groter zijn gaat ze met Eric graag op stedentrip, bezoekt dan steevast musea, volgt ondertussen ook nog in Den Haag een cursus Kunstgeschiedenis, zodat ze op een volgende cultuurreis speels kan optreden als Erics persoonlijke gids.

Bijna twintig jaar zingt ze als alt bij De Kunst voor het Volk, zit heel lang in het bestuur, organiseert mede concerten en zingt van harte strijdliederen als Morgenrood en de Internationale. Thuis geniet ze van vooral gezongen liederen met andere inhoud. Jacques Brel of Ramses Shaffy, ook Paul Simon of Don McLean.

Vorig jaar voelt ze iets in haar borst, het geplande weekendje Berlijn wil ze niet bezwaren, pas daarna gaat ze naar de dokter. Het blijkt borstkanker, in een vergevorderd stadium. Er volgen zware tijden, met chemo, met een operatie. Daarna is er feest, alles is schoon, alles is weg, dat wordt gevierd.

Kort erop volgt de deceptie, ook bij doktoren. Er zijn onverwachte, snelgroeiende uitzaaiingen, we kunnen niets meer voor u doen. Marijke overlijdt enkele maanden later, thuis.

Marijke karakteriseren doen ze moeiteloos, ogenschijnlijk gemakkelijk; Lotte roemt haar empathisch begrip, meer denkend aan anderen dan aan zichzelf. Thijs noemt haar een bron van raad, met altijd een luisterend oor. Eric besluit met: ‘Een innerlijk goed en aardig mens.’ De kinderen knikken instemmend.

Rien van den Anker

Marijke Moesker – Brans is geboren op 21 februari 1952 in Rotterdam; zij is op 31 mei 2015 overleden in Naaldwijk.

Zus Annie en broer Kees benadrukken dat hun oudste broer een heel bijzonder mens was. ‘Hij heeft meerwaarde gegeven aan ons leven en hij was de verbindende factor in de familie. Zijn persoonlijkheid gaf saamhorigheid tussen gezinsleden en mensen om hem heen. Hij toonde interesse in iedereen.’

Henk Groenewegen is de oudste uit een tuindersgezin van negen kinderen; een oprecht rooms-katholieke familie, zeker volgens de normen van vroeger. Vader teelt vooral druiven, ook tomaten en ‘s winters tulpen. Moeder is Cato Olsthoorn, een boerendochter uit Vlaardingerambacht. Het gezin woont aan de ‘s Gravenzandse kant van het Galgepad, de grens met Naaldwijk loopt voor de deur.

Op de Naaldwijkse lagere school komt hij bij juffrouw Schouten; doet hij drie jaar over de eerste klas. Daar blijkt dat Henk beperkt begaafd is. Hij verhuist, is daarover heel verdrietig, naar Huize Angela aan de Prinsegracht in Den Haag en woont daar jaren intern bij de nonnen. Zijn vader en moeder ziet hij regelmatig, na soms maanden komt hij voor een vakantieperiode thuis. Een thuis dat steeds voller wordt met nieuwe broertjes en zusjes.

Als hij 15 jaar is komt hij weer in het Westland wonen; wordt als vanzelfsprekend opgenomen in het kroostrijke gezin. Hij gaat werken in vaders tuin, doet daar vooral eenvoudige en gemakkelijke karweitjes. In 1969 overlijdt zijn vader, Henk blijft bij zijn moeder wonen, tot haar overlijden in 1992 .

Begin jaren zeventig verhuizen beiden naar de Naaldwijkse Sweelinckstraat. Henks werkzame leven wijzigt drastisch; hij gaat werken bij de sociale werkplaats Patijnenburg in Naaldwijk. Stekt daar plantjes en maakt autodak-bagagerekken.

Henk zorgt graag voor zijn moeder Cato, maar gaat, als hij wil, ook zijn eigen gang. Biljarten bij Droog, naar Westlandia voetbal kijken en waar het kan klaverjassen. Hij zit ook graag alleen op zijn eigen kamer. Daar is die ene, afgesloten, kast waarin hij ‘zijn’ dingetjes bewaart; daar mag niemand in kijken, dat is zijn kast, zijn wereld, zijn leven.

Hij archiveert alles wat er in zijn omgeving gebeurt, krantenknipsels, uitgeknipte en echte foto’s, brochures, flyers. Later vinden zijn broers en zussen honderden enveloppen. Ook met herinneringspapieren van henzelf. ‘Een bijzonder archief, waar Henk als enige de weg in wist te vinden.’

Tot zijn pensionering blijft hij bij Patijnenburg werken. Acht jaar na het overlijden van zijn moeder verhuist hij dan naar een aanleunwoning van Het Trefpunt, nu A Capella, aan de Dijkweg. Nu hij zelf geen ‘mantelzorger’ meer is gaat hij vaker naar buiten, geeft zichzelf, ondanks zijn beperking, meer ruimte om te ontwikkelen.

Zijn grote hobby blijft klaverjassen; bijna zestig jaar is hij lid van de klaverjasclub van de Binnenhof. Bij de kaarters staat hij bekend om zijn gave de speluitslag al te weten op het moment dat de laatste kaart op tafel komt. ‘Hij zat tijdens het spel te tellen, wist de uitslag al terwijl er nog werd geteld. En altijd goed.’

In de Hof van Heden, vlakbij zijn huis, is hij ook dagelijks aan het biljarten. Thuis zit hij graag voor de buis, vooral om naar voetbal te kijken. En naar spelletjes, naar Lingo, Eén Tegen 100 en zelfs naar de Slimste Mens. Niet dat hij alle vragen kan beantwoorden, maar hij voelt de spanning van de competitie. Alsof hij weet wat winnen betekent.

Henk woont in principe volledig zelfstandig. Broers en zussen, soms ook thuiszorg, houden hem zorgzaam in de gaten, helpen hem waar nodig, doen zijn (financiële) administratie.

Zelf koken is er niet bij, eerst eet hij jaren bij de Pijletuinenhof, daarna bij De Rozenhof en het laatste jaar in het Woerdblok. En natuurlijk op zondag bij toerbeurt bij zijn broers en zussen. Doordeweeks is hij geregeld te vinden bij Mirell op het Wilhelminaplein, met koffie, appeltaart of tomatensoep. ‘Hij leefde een beperkt maar gelukkig leven, genoot daar intens van.’

Zus Annie en broer Kees kunnen zich niet herinneren dat Henk ooit ziek is geweest. Op 12 april wordt hij in zijn huis gevonden, zittend in zijn stoel, ogenschijnlijk slapend, met de afstandsbediening in zijn hand. ‘Mooi en rustig ingeslapen’, klinkt het uit beider mond.

Rien van den Anker

Henk Groenewegen is geboren op 19 maart 1928 in ‘s Gravenzande; hij is op 12 april 2015 overleden in Naaldwijk.

Van hem is bijna geen serieuze foto – voor bij dit verhaal – te vinden, altijd grinnikend, soms met die kenmerkende, ironische blik. Met een hoed, of pet. Da’s Aad, Aad van de Wetering.

Zijn twee dochters beschrijven hem eervol en met respect als een heerlijke persoonlijkheid die een beetje gek was. ‘Hij had ook clown kunnen worden’.

Aad komt uit een Haags gezin; zijn vader is bouwkundig hoofdopzichter, bij de paleizen. In de Hofstad volgt hij de lagere school, dan de mulo. Hij gaat werken bij de bank van de Heren R. Mees en Zoonen aan de Haagse Kneuterdijk. Aansluitend belandt hij bij een verzekeringskantoor, dat hij jaren later overneemt onder het motto: Dat kan ik zelf ook. Van lieverlee groeit en bloeit het kantoor; Aad wordt in die periode meer en meer een projectontwikkelaar.

De Weimarstraat wordt verlaten; de nieuwe kantoorlocaties liggen aan de Statenlaan en de Groot-Hertoginnelaan. Uiteindelijk worden ‘de verzekeringen’ overgenomen door zoon Rob.

In zijn jongensjaren is hij sportief en vrouwenversierder. Tot hij in 1959 op het bankkantoor – van de Heren R. Mees en Zoonen – de twee jaar jongere Klazien (Sien) Brouwer tegenkomt, dochter van de boekhouder van de Loosduinse groenteveiling. Dat ze elkaar niet eerder hebben ontmoet is bijzonder, hun ouderlijke woonhuizen liggen vlak bij elkaar, ze hebben samen dezelfde lagere en muloschool doorlopen. En werken daarna bij die Mees-bank.

Hij nodigt haar uit voor een avondje schaatsen bij de Hokij en zegt haar dat ze zijn eerste droomvrouw is. Zij pareert hem zoals alleen een vrouw kan en noemt (bijna bij naam) alle vorige vriendinnetjes met wie ze hem al eerder had zien ‘scharrelen’.

De jonge Aad is een fanatiek voetballer, tijdens zijn militaire dienstplicht speelt hij in het Nederlandse militaire elftal. Hij voetbalt ook bij ADO, in het eerste; een professionele sportcarrière mét zondagvoetbal wordt om religieuze reden door zijn ouders geblokkeerd. Dick Advocaat neemt zijn plek in. Later speelt hij wel zaterdagvoetbal in Wassenaar en ‘s-Gravenzande.

Met Sien volgt een serieuze verkering en vier jaar later, als zij 21 jaar is, trouwen ze op 18 januari 1963. Heel Nederland hoort en ziet Reinier Paping half bevroren de Elfstedentocht winnen. De trouwdag was koud: min 20 graden Celsius.

Het kersverse paar gaat, met dank aan vader Van de Wetering, in een zijvleugel van Paleis Noordeinde in Den Haag wonen; waar op dat moment het Instituut for Social Studies is gevestigd. Huurprijs: 40 gulden per maand, inclusief gas water en licht.

Ze wonen er zes jaar koninklijk, de ‘prinselijke’ kinderen Rob (1964), Yvonne (1967) en Marianne (1969) worden er geboren. In 1970 besluiten ze naar een kindvriendelijker woonomgeving te gaan. Die vinden ze aan het Gravin Machteldplantsoen in ‘s-Gravenzande. Daarna wonen ze jaren in de Heliotroop en uiteindelijk gaan ze in 1987 naar de Langestraat, hartje centrum Breeje Durp.

Aad is een workaholic; hij is weinig thuis. Als projectontwikkelaar realiseert hij industriële complexen, onder meer voor Siemens en Nutricia in Zoetermeer en in de Haagse Kerketuinen.

Op zijn 52e komt er een koper langs die een mooi bedrag voor zijn bedrijf biedt. Vanaf dat moment is hij rentenierend levensgenieter, frequent reiziger en oldtimer-knutselaar. Maar vooral oppas-opa avant la lettre van zijn inmiddels acht kleinkinderen. ‘Alsof hij wilde inhalen dat hij zijn eigen kinderen in hun jeugd te weinig had gezien.’ En weer thuis bij Sien is er ook altijd voetbal, op de televisie.

Workaholic of niet, hij gaat zijn hele leven, met Sien en de kinderen, graag op vakantie, eerst met de tent of caravan. Veelal zomers naar het Gardameer, ‘s winters skiën in Oostenrijk.

Als er een Italiaanse campinghouder een vakantie verpest omdat zijn honden niet welkom zijn, zien ze bij toeval een huis in Bolsena te koop staan, het wordt jarenlang hun favoriete, eigen buiten. Zijn hart ligt sindsdien in Italië, met Sien leert hij zelfs de taal spreken. Tussendoor vergeet hij de rest van de wereld niet, met zestien gezinsleden gaat hij ook naar Disney in Florida.

Afgelopen april is er de voorjaarsreis, per camper, op het gemak in zes dagen, naar Italië. Het gaat niet goed, hij is steeds maar zo moe, ze besluiten eerder terug naar het Westland te gaan.

Halverwege, in het Duitse Freiburg, komt hij in het ziekenhuis. Diagnose: leukemie, acuut en agressief. Na een week overlijdt hij daar, omringd door zijn vrouw en dochters.

Rien van den Anker

Aad van de Wetering is op 15 november 1939 in Den Haag geboren; hij is op 24 april 2015 overleden in Freiburg (Duitsland).

Misschien is ze dan wel niet actief sportief, passief te meer, zeg maar gerust fanatiek. Uren en uren, hele middagen kijkt ze naar sport op televisie. Voetballen, schaatsen, tennissen, skiën of biljarten, daar gaat ze dan helemaal in op.

‘En ze kende van elke sport ook alle spelregels,’ zegt haar dochter Charlotte. Eurosport is haar favoriete zender; als ze zapt dan kijkt ze dolgraag naar Lingo. En (bijna) belangrijker dan sportbeelden zijn met Kerstmis en Pasen de toespraken van de paus in Rome.

Dat laatste heeft ze van huis uit meegekregen, want de vader van Anneke van Mil is een Wateringse tuinder, zakelijk succesvol maar vooral ook oprecht katholiek. Het gezin kent negen jongens en drie meisjes, Anneke is de jongste. Ze scheelt 16 jaar met haar oudste broer.

Na de lagere school gaat ze naar de huishoudschool, daarna vindt ze werk bij speelgoedwinkel Jo Lipman in Wateringen, vooral bij kinderen, een begrip. Daar blijft ze tot haar huwelijk.

Begin jaren zeventig ontmoet ze op een dansfeest in de Rotonde van de Haagse Houtrusthallen Lauw Schouw uit Monster, of liever, hij valt als een blok voor haar. ‘Zij zag mij niet staan en toen ze even alleen was heb ik haar ten dans gevraagd en gelijk een afspraak gemaakt.’

Het duurt zeker nog twee tot drie maanden voordat zij ‘warm’ voor hem wordt. ‘Bovendien was er ook nog het gezin Van Mil, ik was de eerste die daar binnenkwam en niet uit een tuindersnest kwam. Gelukkig was ik wel katholiek.’

Lauw, de helft van een tweeling, is huisschilder en weet bij wijze van spreken alleen dat een tomaat rood is. Samen met twee broers heeft hij een eigen bedrijf.

Voorjaar 1974 wordt er getrouwd; het kersverse echtpaar gaat wonen in een vrijstaand huis aan de Emmastraat in Monster. Anneke vindt Lipman ‘te ver’ en gaat geregeld werken bij een neef op de Zwartendijk, die geraniums teelt.

Enkele jaren later worden de twee dochters Charlotte en Madelein geboren. Inmiddels zijn er ook twee kleinkinderen Laurens en Matthijs. De laatste is een week te vroeg ter wereld gekomen; op de uitgerekende dag overleed zijn oma.

Lauw en Charlotte beschrijven hun vrouw en moeder als warme persoon die niet echt actief is, niet iemand met een breed sociaal leven. ‘Een lieve, introverte vrouw die zich vrijwel niet overgaf aan haar emoties.’

Iemand die graag naar binnen gekeerd leeft en haar huis als een thuis ziet, een haven die haar en haar gezin veiligheid biedt. Beiden zeggen dat die manier van leven ook moet worden gezien in het licht van de (spier)ziekte van Steinert die haar ook uiteindelijk te veel is geworden.

‘Het laatste decennium zei ze vaak: Ieder jaar wordt het steeds een beetje minder.’ De ziekte moet ze al heel jong in haar lichaam hebben gehad; zelfs als klein meisje lukken bepaalde gymnastiekoefeningen niet vanwege zwakke spieren.

Vooral de laatste tien jaar slaat de ziekte hard toe, er komt een rollater, een stoeltjeslift en extra hulp in de huishouding, Lauw wordt meer en meer mantelzorger. Op zeker moment is zelfs de kerkgang fysiek onmogelijk, maar ze klaagt nooit.

Begin dit jaar krijgt Anneke longontsteking; de spierziekte werkt ook niet echt mee. Na het ziekenhuis volgt, tegen haar zin, een Haags verpleegtehuis; de eerste nacht daar overlijdt ze.

‘Het beeld dat ik van mijn moeder heb, is dat ze veel op de bank zat. Te puzzelen, of kleren maken of herstellen’, vertelt Charlotte. ‘En daarnaast zat ze ook vaak aan de eettafel, met haar postzegels, die ze fanatiek verzamelde. Albums vol. Ze was met vrij weinig al heel gelukkig,’ zegt Lauw filosofisch.

Binnen die beschrijving pas ook het beeld dat reizen en vakanties voor Anneke diep in haar hart niet echt hoeven. Natuurlijk gaat ze met Lauw en later met het gezin mee, in eigen land, maar ook naar Duitsland, Spanje of Tunesië. Maar eigenlijk is ze – al uit ze dat niet zo openlijk – blij als ze weer thuis is. In die veilige Monsterse haven aan de Emmastraat.

‘Maar, bijna tegenstrijdig daarmee, was ze wel leergierig, wilde ze veel weten. Toen ik een lange reis naar Thailand maakte volgde ze me bijna van dorp naar dorp. En dat deed zij ook toen mijn zusje drie maanden door Zuid-Amerika rondtrok.’

Rien van den Anker

Anneke Schouw-van Mil is geboren op 21 september 1949 in Wateringen; zij is op 28 februari 2015 overleden in Den Haag.

Opeens is er die versleten heup; qua conditie lijkt zijn lichaam er klaar voor. Tijdens een voorgesprek vraagt hij – nog steeds een echte Fries – de specialist wel of hij daarna nog mag schaatsen.

De operatie slaagt; een dag later is hij alweer thuis. Binnen enkele dagen gaat het fout; drie verstopte aderen doen hun werk niet meer.

Jaap Hasker is in 1942 geboren in Leeuwarden. Vader, gereformeerd, is bouwkundig opzichter; moeder komt uit licht rood nest, is later gelovig geworden. Jaap is de jongste van vijf kinderen.

Na de lagere school en de mulo volgt de kweekschool; zijn oudste zus werkt al in het onderwijs en is zijn grote voorbeeld. Daarna is er – vreselijk vind hij het – de militaire dienst; hij wordt er hospik. In Leeuwarden struint moeder advertenties af waarin onderwijzers worden gevraagd, want daar is – in westelijk Nederland – een schrijnend tekort aan. En succesvol solliciterende dienstplichtigen kunnen eerder uit dienst.

Jaap krijgt begin jaren zestig een baan, in Naaldwijk, onderwijzer op de Rehobothschool. Overdag zijn er leerlingen in de vijfde en zesde klas; ‘s avonds een kamer bij een hospita. In de weekenden gaat hij met een Renault Dauphine naar Friesland.

Als hij zondags niet naar het hoge noorden afreist zit hij in de kerk aan de Anjerlaan; daar ziet hij Willy Lagraauw zitten. Dàt wordt mijn vrouw, denkt hij, maar na afloop gaat hij wel even kijken hoe ze er dichtbij uitziet.

Willy komt uit een gezin met vier kinderen; vader is kassenstopper. Haar moeder nodigt Jaap ‘op de koffie’ na de kerk, vertelt hem dat haar zoon ongeveer even oud is. ‘Hij is die zondag bij het gezin Lagraauw binnengekomen en nooit meer weggegaan,’ vertelt Willy. In 1968 trouwen ze, nog drie jaar blijven ze in Naaldwijk, daarna verhuizen ze naar een eengezinswoning in De Lier. Er komen twee kinderen, Judith en Menno.

Jaap gaat werken op de nieuwe, Lierse Prins Willem Alexanderschool; hij blijft er zijn verdere, werkzame leven. ‘Dit is het mooiste vak wat er bestaat.’ zegt hij. Jaap wordt door generaties leerlingen gewaardeerd. Die noemen hem een toffe meester. ‘Streng, rechtvaardig, met humor,’ krijgt hij nog jaren te horen als hij ex-leerlingen tegenkomt.

Zijn vak is een soort roeping. In de avonduren geeft hij ook taalles aan buitenlandse kinderen, is begeleider in het kerkelijk jongerenwerk. ‘Hij geloofde oprecht dat er uit elk kind iets te halen was.’

Jaap is actief, altijd bezig, fietst geregeld zijn rondjes naar de Hoek, gaat zeker vijf keer per dag wandelen met de hond, maakt met iedereen een praatje, is soms ook een beetje die eigenwijze Fries. Die afkomst zit ook in zijn liefde voor schaatsen, als het kwik flink daalt, krijgt Jaap de kriebels.

Op vakanties is hij een gaander, geen avonturier. Er wordt jaren achtereen gekampeerd in Frankrijk, in de Provence. Het liefst met zijn geliefde zwager Kees, de broer van Willy, en diens gezin. Daar is de wijn ook zo lekker.

Na een dagje luieren zijn er altijd kleine musea, mooie kerken of pittoreske dorpjes. Een gids is niet nodig, Jaap heeft thuis al een hele studie gedaan en kent alle geschiedkundige en architectonische details. En – op weg naar de camping – zijn er natuurlijk de vragen, of iedereen wel goed heeft geluisterd..

Leergierigheid zit hem als docent in het bloed. Hij verslindt boeken, vooral informatieve, vaak ook over andere religies. ‘Onderzoek alles, behoud het goede,’ is zijn motto. Televisiekijken is voor Jaap het Journaal of anders historische of natuurdocumentaires op National Geographic. Via de zanghobby van Willy wordt hij liefhebber van klassieke muziek, vooral opera, maar ook is hij gefascineerd door country- en bluesmuziek, met name die van Chris Isaak en 16 Horse Power. Met zoon Menno bezoekt hij hun concerten.

Jaap gaat met vervroegd pensioen, verhuist met Willy naar een Naaldwijks appartement, maar is nog geregeld te zien op de Lierse school. Om te klussen. In zijn vrije tijd is er ook die andere hobby: de moestuin van zijn schoonzus Anneke. ‘Hij hield van mensen, van dieren, maar vooral van de natuur. Hij genoot van elk grassprietje.’

Rien van den Anker

Jaap Hasker is geboren op 2 december 1942 in Leeuwarden; hij is op 11 maart 2015 overleden in Den Haag.

Nelly Ouwendijk komt eind 1955 in ‘s Gravenzande ter wereld, thuis bij haar ouders Henk en Gré. De baby ziet er stralend uit, wil alleen geen borstvoeding nemen. ‘Enkele dagen later had ik een soort angstvisioen, dit is niet goed,’ vertelt moeder Gré. Iedereen wuift die moederzorgen weg, alleen haar moeder vertrouwt het ook niet.

Nelly oogt eigenlijk normaal, is alleen met alles laat. Later dan andere kleine kinderen. Dan is er na enkele maanden die tactloze dokter: ‘Uw kind is een baby en dat zal het altijd blijven’. Hun wereld stort in, boosheid, veel tranen.

In die jaren is er nauwelijks, zeg maar geen, begeleiding voor ouders met een geestelijk gehandicapt kind. ‘Je moest zelf de weg zoeken. Op haar vierde brachten we haar naar een kleuterschool. Na een week werd ze weggestuurd, die juf was daar niet voor opgeleid, had er ook geen tijd voor.’

Thuis wordt dus de kleuterschool, met step, poppenwagen en een schommel in de tuin. ‘Dat soort kinderen bestonden toen gewoon niet, ze lieten haar helemaal links liggen.’

De ouderlijke zoektocht gaat verder, via een Naaldwijkse spraaklerares en een psychiater die haar direct wil laten opnemen. Henk wordt weer boos. ‘In Bloemendaal! Daar gingen gekken naartoe, niet onze Nelly, die was gehandicapt!’ Uiteindelijk vinden ze een speciale Haagse school, waar de handicap van de leerlingen centraal staat. ‘Ze zeiden daar, we zien vanzelf wel in welke klas ze komt, dat vindt zichzelf.’

Daar wordt duidelijk hoe gehandicapt Nelly is, ze kan niet rekenen, niet schrijven, ook geen klok kijken. Wel goed borduren, goed kleuren. ‘En ze wilde wel overal heen, maar alleen met haar moeder.’

In de loop der jaren gaat het steeds ietsje beter met Nelly, ook met praten, al is van echte gesprekken geen sprake. Het zijn Henk en Gré die zich allengs ontwikkelen tot bijzondere ouders die op hun manier steeds beter met Nelly kunnen communiceren. ‘Van het begin af aan hebben we gezegd, we proberen alles, ook al gaat het heel, heel langzaam. Het heeft weken geduurd voordat ze een driewieler kon berijden, maar het bleef altijd gevaarlijk, want daarna stak ook zomaar de straat over.’

Op haar achttiende wordt De Woutershof in Monster haar dagverblijf, daar is ze, vele jaren achtereen, iedere dag gelukkig. Ze blijkt een sociaal type, dat al die verschillen tussen andere gehandicapten niet ziet, voor haar zijn ze allemaal gelijk. ‘Ze kon zo ziek zijn als wat, ze wilde daar geen dag missen.’

In die Woutershof zijn haar vriendjes en vriendinnetjes, ook haar hartsvriendin Petra. Met wie ze een gouden duo vormt, met de broodkar de kamers langsrijdt. De een kan lezen en schrijven, de ander beter serveren.

Met haar ouders gaat ze gewoon mee op vakantie, naar Duitsland, Oostenrijk of Italië; in de auto meerijden vond ze heerlijk. Samen met familieleden in een huisje, het liefst op plekken waar ook dieren zijn. Het echte hoogtepunt is die reis naar Indonesië, waar vader Henk ooit als militair in die toenmalige Nederlandse kolonie is geweest. Ze bezoeken Java en Bali. ‘Daar heeft ze zo genoten.’

In haar eigen wereld kan Nelly verschrikkelijk genieten van skiën op televisie, van Lingo, van televisiereclames en het EO-programma Nederland Zingt. ‘Dan herkende ze de liederen van de kerkkring De Bron waar ze de laatste jaren steeds naartoe ging.’ Dan is er die bijzondere anekdote: ‘Gré is wel eens een klein beetje streng tegen haar geweest en dan zei ze: ‘De Heer hoort het wel, hoor, in de Hema’.

In die eigen wereld kan Nelly ook gewoon uren niks doen, of lekker bij de herdershond van de buren zitten. Verder is ze dol op kleren, en sieraden, het liefst gaat ze met haar moeder naar Winkler in Naaldwijk.

Vorig jaar herfst gaat het mis, ze breekt haar heup, een medische lijdensweg begint. Ze belandt in een liefdevol, Sliedrecht tehuis. Met kerstmis is ze nog thuis, daarna gaat het snel bergafwaarts.

Gré vertelt dat ze altijd heeft gezegd dat ze Nelly wilde overleven, omdat ze niet wist wat met haar zou gebeuren als zij alleen achterbleef. ‘Mijn moeder kon daar boos om worden, want die had zelf een zoon verloren. ‘Je weet niet wat je zegt’, ze zei dan, ‘Niets is erger dan je kind verliezen.’ Nu ik Nelly kwijt ben, begrijp ik wat ze bedoelde, ik ben intens verdrietig maar toch is het nu goed zo.’

Rien van den Anker

Nelly Ouwendijk is geboren op 6 november 1955 in ‘s Gravenzande; zij is op 20 januari 2015 overleden in Sliedrecht.